النظرة الدينية الفلسفية لأبي نصر الفارابي

الملخص

Мұсылмандар біздің заманымыздың VIII-IX ғасырларында ежелгі Грек, Үнді, Иран, Сирия, Рим-Византия өркениеттерінің ой-сана мұрасына ие болды. Византия империясы мен Таяу Шығыста табылған әдебиет пен тарихтан тыс, дінге қатысы жоқ грек тіліндегі барлық кітаптар VIII ғасырдың ортасынан Х ғасырдың соңына дейін араб тіліне аударылған.  Бұл аударма қозғалысы арқылы араб тіліне екі негізгі философиялық жүйе енді. Біріншісі – Платон (б.з.д. 427-347) философиясы, әсіресе Плотин (ө. 270) мен Прокл (410-485) еңбектерінде қайта өңделіп берілген неоплатонизм. Екіншісі – Аристотельдің (б.з.д. 384-322) еңбектері негізінде пайда болған аристотелизм. Бұл бағыт ІІ-VI ғасырлар аралығында, көбінесе неоплатондық ойдың ықпалымен жазылған түсіндіруші ғалымдар еңбектерінің нәтижесінде қалыптасты.

Осылайша ислам әлемінде дін мен философия қатар дамыған жағдай пайда болды. Адамзат тарихында дін мен философия бір-біріне жақын пәндер ретінде көрінеді. Себебі бұл екі сала да ғаламды, адамды және адамға тән мүмкіндіктерді түсінуге, талдауға және жеткізуге ұмтылады. Әдістерінде айырмашылық болғанымен, ортақ сұрақтарға жауап іздейді. Осы тұрғыдан алғанда, Фарабидің пікірінше, діннің құрамындағы іс-әрекеттер барлық діндер шеңберінде қарастырылуы тиіс және мұны философияның әмбебап көзқарасы арқылы түсіндіруге болады. Бұл зерттеуде ислам философиясы дәстүрінде орын алатын Фарабидің философиялық ойларында дін мен философия арасындағы байланысты қалай құрғаны қарастырылады. Мақалада көрсетілетін шеңбер аясында ислам ойында философияның қалай өмір сүргені, оның қандай орынға ие болғаны және Фарабидің бұл мәселені қалай қарастырғаны сарапталады.